Penjodoh Bilangan

Penjodoh bilangan ialah perkataan atau morfem dalam sesetengah bahasa untuk mengelaskan atau membilang kata nama mengikut maksudnya.

 

 

Dalam sesuatu bahasa yang ada penjodoh bilangan, sesuatu kata nama boleh disertakan penjodoh bilangan, yang menunjukkan pengelasan konsepsi rujukan sesuatu kata nama dan sering digunakan dalam pembilangan. Sesuatu bahasa boleh memiliki beratus-ratus penjodoh bilangan. Contohnya, dalam bahasa Melayu, penjodoh bilangan untuk orang ialah orang, dan digunakan untuk mengira bilangan orang, tanpa mengira apa peranan mereka:

tiga orang pelajar

tiga orang guru

 

Dalam bahasa Melayu, penjodoh bilangan ialah kata yang digunakan bersama-sama dengan kata bilangan untuk membilang kata nama konkrit (bukan abstrak) seperti orang, haiwan, benda, tempat, dan sebagainya. Yang berikut ialah senarai penjodoh bilangan yang digunakan dalam bahasa Melayu:

Perkataan	Erti/Kegunaan	Contoh
angkatan	kumpulan seragam	seangkatan tentera
baris	kumpulan benda dalam bentuk garis lurus	sebaris ayat
batang	benda panjang atau tinggi	sebatang sungai, sebatang pokok
bentuk	benda yang melengkung	sebentuk cincin
berkas	ikatan atau susunan	seberkas kayu api
bidang	benda yang luas	sebidang tanah
biji	1) buah-buahan 2) benda yang bulat 3) benda yang kecil	sebiji mangga sebiji bola sebiji benih
bilah	benda yang tajam	sebilah pedang
buah	1) benda yang besar 2) benda yang tidak ditentukan penjodoh bilangan	sebuah kapal sepuluh buah kerusi
buku	benda yang berbongkah	sebuku sabun
bungkus	benda dalam bungkusan	sebungkus nasi
butir	benda yang kecil	sebutir peluru
carik	kepingan yang dicarik	secarik kain
cebis	potongan, serpihan	secebis kaca
cekak	benda bersaiz secekak jari	secekak sirih
cubit	sedikit	secubit garam
cucuk	benda yang ditusuk dengan lidi	secucuk sate
das	tembakan	21 das tembakan meriam
deret	benda-benda dalam sebarisan	sederet kedai
ekor	haiwan	seekor ayam
gugus	benda-benda sama jenis yang dikumpulkan dalam satu ikatan	segugus anggur
gelung	benda yang berlingkar	segelung tali
gemal	sama dengan "cekak"	segemal padi
genggam	benda-benda yang dipegang dalam kepalan tangan	segenggam beras
gulung	benda yang digulung	segulung kain
gumpal	1) bongkah 2) ketul 3) kepul	segumpal tanah segumpal darah segumpal asap
helai	benda yang nipis dan lebar	sehelai baju
hidangan	kumpulan makanan dan minuman yang disajikan	sehidangan kuih-muih
hiris	potongan nipis	sehiris daging
ikat	benda-benda yang diikat rapat	seikat kayu api
jambak	karangan (bunga dll.)	sejambak bunga
jambangan	benda dalam pasu atau belanga	sejambangan bunga
jemput	benda-benda yang diambil dengan hujung jari	sejemput pasir
kaki		sekaki payung sekaki cendawan
kandang	haiwan dalam kandang	sekandang kambing
kapur	sirih	sekapur sirih
kawan	kumpulan haiwan	sekawan lembu
kelompok	kumpulan, gugusan	sekelompok pulau
kepal	gumpalan	beberapa kepal nasi
keping	kepingan, potongan	sekeping kertas
kepul	gumpalan asap atau awan yang tebal	sekepul asap
kerat	baahgian, potongan	sekerat tulang
ketul	gumpalan, ketulan	seketul daging
kotak	benda dalam kotak	sekotak bijirin sarapan
kuntum	bunga	sekuntum bunga merah
laras	senjata	selaras senapang
lembar	benda yang panjang dan luas bidangnya	sebidang kain
lingkar	sama dengan "gelung"	selingkar tali
longgok	himpunan, timbunan	selonggok sampah
naskhah	salinan bahan bacaan bersiri	senaskhah majalah
orang	manusia	dua orang anak
papan	kepingan	sepapan petai
pasang	benda yang berduaan	sepasang kasut
pasukan	kumpulan seragam	sepasukan pemain bola sepak
patah	perkataan	sepatah kata
pintu	bangunan	sepuluh pintu kedai
potong	kepingan yang dipotong	sepotong kek
pucuk	1) surat 2) senjata api	sepucuk surat sepucuk pistol
puntung	keratan kayu yang pendek-pendek	sepuntung kayu api
rangkap	baris-baris karangan	serangkap pantun
rawan	menyatakan selengkap benda itu	serawan jala
ruas	bahagian di antara dua benda	beberapa ruas tebu
rumpun	kelompok, ikatan	serumpun serai
sikat	tangkai pisang	sesikat pisang
sisir	sama dengan "sikat"	sesisir pisang
suap	sebanyak yang dijemput dan dimasukkan ke mulut	sesuap nasi
tandan	buah-buahan yang bergugus	setandan pisang
tangkai	bunga	setangkai bunga
teguk	sebanyak yang ditelan sekali	seteguk air
timbun	himpunan sesuatu yang bertindih-tindih	setimbun sampah
titik	titisan	setitik air mata
tongkol	1) kepingan yang besar dan berbongkah 2) buah jagung	setongkol kayu lima tongkol jagung
ulas	bahagian buah yang berbiji dll.	seulas buah durian
untai	rangkaian benda yg dicucuk	seuntai manik
urat	gelang atau benda yang kecil (halus) dan panjang	dua urat gelang
utas	benda yg berurai	seutas jam tangan

 

Penjodoh bilangan

Penjodoh bilangan untuk kata nama benda hidup

DALAM kegiatan berbahasa, lumrah didapati pengguna bahasa Melayu cenderung meninggalkan penjodoh bilangan.
Ada dalam kalangan mereka berpendapat bahawa tidak menggunakan penjodoh bilangan sebelum sesuatu kata nama tidak akan menjejaskan maksud sesuatu ayat. Tanpanya, pembaca tetap dapat memahami maksud ayat.
Dalam media massa, sama ada media cetak atau media elekronik dapat kita temukan ayat-ayat contoh seperti yang berikut:
1. Lima pendatang tanpa izin ditangkap oleh polis.
2. Beberapa jalan di kawasan itu ditenggelami air.
Kedua-dua ayat 1 dan 2 akan menjadi persis apabila penjodoh bilangan orang dan batang dibubuh di hadapan kata nama pendatang (ayat 1) dan jalan (ayat 2).
Ketiadaan penjodoh bilangan juga menerbitkan maksud yang pelbagai. Kepelbagaian maksud itu menyebabkan maksud ayat tidak khusus.
Dalam ayat contoh 1 misalnya, bilangan 'enam' itu boleh jadi membawa maksud jumlah individu atau jumlah kumpulan, atau jumlah gerombolan.
Hal ini menunjukkan betapa pentingnya penjodoh bilangan untuk menyampaikan maklumat yang tepat.
Di samping itu, penjodoh bilangan berfungsi untuk mengindahkan gaya bahasa selain melembutkan serta menimbulkan lenggang-lenggok bahasa yang menarik. Tanpa penjodoh bilangan, kelembutan dan keindahan bahasa tidak berapa ketara.
Apakah penjodoh bilangan? Penjodoh bilangan ialah perkataan yang terletak di antara kata bilangan dan kata nama sesuatu frasa nama.
Pendeta Za'ba menamakan penjodoh bilangan sebagai "pemadan bilangan".
Dalam tulisan kali ini, saya akan berbicara tentang penjodoh bilangan untuk kata nama hidup.
Dalam bahasa Melayu, kata nama hidup dapat dibahagikan kepada dua, iaitu manusia dan bukan manusia. Penjodoh bilangan untuk manusia berbeza daripada penjodoh bilangan bukan manusia.
Penjodoh bilangan untuk manusia bergantung pada jumlah bilangan nombor atau bilangan kuantiti. Penjodoh bilangan untuk manusia yang menunjukkan jumlah bilangan ialah orang.
Bagi bilangan yang menunjukkan kuantiti pula, penjodoh bilangannya ialah kumpulan, pasukan dan gerombolan.
Beberapa ayat contoh yang menggunakan penjodoh bilangan tersebut ialah:
3. Seorang pelancong asing sedang makan di restoran itu.
4. Enam orang kanak-kanak tadika bermain di padang permainan.
5. Beberapa kumpulan sukarelawan telah berangkat sebentar tadi.
6. Dua pasukan kriket di daerah kami bertemu dalam perlawanan akhir.
7. Segerombolan pengganas telah ditawan oleh askar kerajaan di tepi rawa.
Penjodoh bilangan gerombolan digunakan untuk kumpulan orang jahat, seperti samseng, pengganas, penjenayah, penjarah, penyamun dan seumpamanya.
Organ di dalam tubuh manusia seperti usus, jantung, paru-paru, pankerias, hempedu, limpa dan lain-lain tidak menggunakan penjodoh bilangan, kecuali organ hati yang diberi penjodoh bilangan keping, seperti sekeping hati.
Penjodoh bilangan untuk benda bernyawa bukan manusia dapat dibahagikan kepada dua, iaitu binatang dan makhluk lain.
Seperti halnya dengan penjodoh bilangan untuk manusia, penjodoh bilangan untuk binatang juga bergantung pada jumlah bilangan atau jumlah kuantiti.
Bagi menunjukkan jumlah bilangan (nombor), penjodoh bilangannya ialah ekor. Penjodoh bilangan yang menunjukkan kuantiti pula ialah kawan. Contoh dalam ayat:
8. Saya membeli dua ekor itik bemban.
9. Beberapa ekor kerbau balar berkubang di sawah.
10. Pemburu itu terserempak dengan sekawan gajah.
Penjodoh bilangan ekor digunakan untuk semua binatang, sama ada bersaiz besar atau kecil, tidak kira binatang itu mempunyai ekor atau tidak. Semut, ketam dan siput binatang yang tidak mempunyai ekor, tetapi tetap menggunakan penjodoh bilangan ekor.
Binatang yang menerima penjodoh bilangan ialah binatang yang dapat dikira dan dilihat. Binatang yang bersaiz mikro, yakni yang bersaiz halus seperti bakteria, ameba, virus, kuman, dan protozoa tidak menggunakan penjodoh bilangan.
Kita tidak menyebut seekor bakteria, lima ekor virus atau beberapa ekor kuman.
Jenis benda bernyawa bukan manusia yang kedua, iaitu makhluk asing, ialah seperti malaikat, syaitan, iblis, bidadari dan bunian.
Masyarakat Melayu menggolongkan makhluk jenis ini kepada dua, iaitu golongan yang baik dan golongan yang jahat.
Makhluk yang baik dikatakan berperangai seperti manusia. Makhluk tersebut ialah bidadari dan bunian, dan penjodoh bilangannya ialah orang.
11. Tujuh orang bidadari telah turun dari kayangan ke taman tuan puteri.
12. Orang kampung mengatakan Tok Ketua telah berkahwin dengan seorang bunian.
Demikian huraian berkenaan dengan penjodoh bilangan untuk kata nama benda hidup. Dalam siaran akan datang, dibincangkan pula penjodoh bilangan bagi benda tidak bernyawa.

Artikel Penuh: http://www.utusan.com.my/utusan/Pendidikan/20130211/pe_02/Penjodoh-bilangan-untuk-kata-nama-benda-hidup#ixzz2KqsFoUBF

Penjodoh Bilangan

Penjodoh Bilangan

Penjodoh bilangan digunakan sebelum sesuatu kata atau nama yang menunjukkan jumlah atau bilangan.

Kadangkala kata bilangan disertai penjodoh bilangan seperti batang, buah, ekor, orang, dan sebagainya.

 

Senarai penjodoh bilangan, penggunaannya, dan contohnya adalah seperti yang berikut:

 

Penjodoh Bilangan	penggunaannya	Contohnya
angkatan	untuk sekumpulan manusia atau benda	kapal, tentera, pelukis, penulis
baris	untuk kedudukan benda/manusia yang berbaris	orang, kedai, rumah, pokok, tulisan, ayat, meja, kerusi
batang	untuk menunjukkan benda-benda yang panjang	sungai, lilin, galah, tiang, pen, pokok, gigi, tongkat, kapur, jambatan, jarum
bentuk	untuk benda-benda kecil yang berkeluk	mata kail, subang, cincin
berkas	untuk benda-benda yang diikat bersama-sama	kunci, lidi, kayu
bidang	untuk benda-benda yang terbentang luas	tanah, kain, sawah, permaidani, layar, kebun, tikar
biji	untuk jenis buah, sayur-sayuran, dan benda-benda yang kecil	labu, lobak, kubis, terung, bola, cawan, guli, belon, ketupat, batu, telur, gelas
Bilah	untuk benda-benda yang tajam	parang, pisau, golok, gunting, sabit, keris
buah	untuk benda-benda besar dan padu, yang tidak mempunyai bentuk yang tertentu	kereta, negeri, rumah, buku, kotak, radio, bandar, kampung, piano, komputer, kamera
buku	untuk benda-benda yang keadaannya berketul/berbongkah	sabun, roti, benang
butir	untuk benda-benda yang bulat atau kecil	telur, batu, manik, beras, peluru
carik/cebis	untuk benda-benda yang dikoyakkan	kertas, kain
cubit	untuk benda yang diambil sedikit dengan jari	garam, gula, kunyit
cucuk	untuk benda-benda yang dicucuk dengan lidi	sate
das	untuk bunyi letupan atau tembakan	meriam, pistol, senapang
deret	untuk benda-benda yang tersusun	bangunan, rumah, kedai, kereta
ekor	untuk semua jenis binatang	nyamuk, semut, kuda, buaya, musang, gajah, arnab, rama-rama
genggam	untuk benda-benda yang digenggam	pasir, beras, padi
gugus	untuk buah-buah ataupun benda	anggur, langsat, kelapa sawit, sawit, kunci
gulung	untuk benda-benda yang bergulung	filem, permaidani, tikar, dawai, kertas
helai	untuk benda-benda yang nipis dan lebar	daun, baju, kertas, kain, tuala, rambut, rumput
ikat	untuk benda-benda yang diikat	kayu, lidi, tebu, sayur, papan
iris	untuk benda-benda yang dipotong kecil-kecil	bawang, timun, daging, buahbuahan
jambak	untuk benda-benda yang bertangkai atau berangkai-rangkai	bunga, kunci
kaki	untuk benda-benda yang bertangkai	payung, cendawan, bungs
kawan	untuk kumpulan haiwan	lembu, kambing, lebah, gajah, merpati
kelompok	untuk sekumpulan manusia, haiwan, dan benda	burung, awan, pulau, bintang
kepal	untuk benda-benda yang dikepal dengan tangan	nasi, pulut, tanah
keping	untuk benda-benda yang nipis atau pipih	roti, papan, kad, gambar, biskut, tanah
kerat	untuk bahagian benda-benda yang dipotong	roti, tiang
Ketul	untuk benda-benda yang berketul dan padu	ais, daging, tulang, sabun, roti
Kotak	untuk benda-benda yang diisikan di dalam kotak	mancis, pensel, rokok, sabun, ubat nyamuk
kuntum	untuk bungs	mawar, melati, anggerik
Laras	untuk senjata api	pistol, senapang, meriam
lembar	benda-benda yang lurus dan panjang	kertas, dawai, benang
longgok	untuk benda-benda yang berada dalam longgokan	durian, pakaian, tanah, cili
naskhah	untuk bahan bacaan yang berjilid	surat khabar, risalah, majalah, makalah, buku
Orang	untuk manusia	guru, jururawat, doktor, pekedai, runcit, posmen
Papan	untuk benda-benda yang berbentuk kepingan	coklat, petai, mercun
pasang	untuk benda dan manusia yang berpasangan	pakaian, kasut, subang, suami isteri, anak
pangsa	untuk bahagian dalam buah	durian
pasukan	untuk sekumpulan orang yang berpakaian seragam	pemain kompang, polis, tentera pengakap
patah	untuk kata	perkataan, kata-kata
potong	untuk benda-benda yang sudah dipotong	kuih, daging, roti
pucuk	untuk benda-benda yang halus serta tipis dan senjata api	jarum, surat, pistol, meriam, senapang, rebung
puntung	untuk sebahagian benda yang masih menyala	rokok, bara, kayu api
rangkap	untuk puisi	pantun, sajak, syair
rawan	untuk benda-benda yang halus, labuh, dan bersirat	jala, jaring, pukat
ruas	untuk benda yang beruas-ruas	tebu, buluh
rumpun	untuk tumbuhan yang tumbuh rapat-rapat	buluh, tebu, serai, pandan, padi
sikat/sisir	untuk buah pisang	pisang
tandan	untuk buah-buahan yang bertandan	pisang, kelapa, pinang, kelapa sawit
tangkai	untuk buah-buahan, bunga-bungaan, dan daun yang bertangkai	rambutan, duku, kenanga, padi, daun
titik	untuk cecair yang menitis	air, darah, dakwat, embun
tongkol	untuk buah yang bertongkol	jagung
ulas	untuk isi buah-buahan yang berpangsa	durian, limau, nangka, cempedak
urat	untuk benda-benda yang halus dan panjang	rambut, benang, dawai,
utas	untuk benda-benda yang panjang	tali, dawai, rantai